De Witte Mier en het Internationaal Strafhof

untitled ‘Witte mieren’, zo noemt men termieten in Afrika. Ze vervullen een dubbelzinnige rol in de natuur. Door het afbreken van plantenmateriaal dragen ze bij aan het  ecosysteem. Maar ‘witte mieren’ zijn ook berucht vanwege de vernietigende kracht waarmee ze huizen aantasten en grote schade veroorzaken.

Deze week is  Dominic Ongwen, bijgenaamd de ‘Witte Mier’, voorgeleid voor het Internationale Strafhof in Den Haag. En net als bij de echte ‘witte mier’ is er hier sprake van een dubbelzinnig karakter. Enerzijds wordt Dominic Ongwen ervan beschuldigd een oorlogsmisdadiger te zijn en misdaden te hebben gepleegd tegen de menselijkheid. Het gaat ondermeer over meervoudige moord, ontvoering en tot slaaf maken van kinderen, het veroorzaken van onmenselijk lijden door het aanvallen en mishandelen van burgers.

Anderzijds is Dominic Ongwen ook slachtoffer. De Lord’s Resistance Army ontvoerde Dominic als tienjarige jongen toen hij op weg was naar school en zette hem in als kindsoldaat. Dit geeft hem een unieke status, want hij is de eerste persoon die door het Internationale Strafhof beschuldigd wordt van hetzelfde soort oorlogsmisdaden als waar hijzelf het slachtoffer van is.

We weten van ontsnapte kindsoldaten hoe wreed de methoden van de LRA zijn om ontvoerde kinderen ‘op te leiden’ tot strijder. De kinderen krijgen langdurige pakken slaag. Ze moeten zware arbeid en lange marsen verrichten. Ze worden bewust uitgehongerd en slaap wordt hun onthouden. De kinderen zijn psychisch geïndoctrineerd: ze moeten toekijken hoe kinderen die proberen te ontsnappen, worden gemarteld of gedood. Ze worden onderworpen aan urenlange reinigingrituelen die hen zouden moeten zuiveren van hun eigen identiteit. En ze leven iedere minuut in doodsangst: De leider van de LRA Joseph Kony, zo wordt hen wijsgemaakt, heeft toverkrachten. Hij kan gedachten lezen, de toekomst voorspellen en je afluisteren in de vorm van een dier. Alleen al de gedachte aan ontsnappen kan je dood betekenen. Als ze zo genoeg gebroken zijn, leren de kindsoldaten vechten en schieten. Als initiatie moeten ze hun eerst ‘kill’ plegen. Daarna is er voor hen geen weg meer terug.

Het Strafhof beschikt over tientallen mensen die kunnen getuigen dat Dominic Ongwen een zeer goede leerling was. Ze hebben hem zien verkrachten, mishandelen en moorden. Er is dan ook geen enkele reden om aan de zware beschuldigingen tegen hem te twijfelen.

Maar het is wel de vraag of en, zo ja, in hoeverre hij ten volle verantwoordelijk kan worden gehouden voor deze gruwelijke daden. Enerzijds ontslaat het feit dat hij zelf een LRA-slachtoffer is hem niet van de verantwoordelijkheid voor de misdaden die hij heeft gepleegd. Anderzijds is hij wreed beroofd van zijn jeugd en heeft hij zware fysieke en psychologische schade geleden. Welke motieven en drijfveren hij ook voor zijn gruwelijke daden had, deze zijn gevormd binnen omstandigheden waarin hijzelf slachtoffer was.

Dominic Ongwen moet zich nu verantwoorden voor het Strafhof. Om zijn slachtoffers genoegdoening te geven zal de dader Dominic Ongwen zijn gerechte straf ondergaan. Maar hoe krijgt het slachtoffer Dominic Ongwen gerechtigheid en genoegdoening voor de misdaden die tegen hem zijn begaan? Schiet een zuiver strafrechtelijke benadering voor dit soort daders die ook slachtoffers zijn niet tekort? Het is aan de rechters van het Strafhof om over de dubbelzinnigheid van deze ‘Witte Mier’ hun oordeel te vellen.

Weerbaarheid van een samenleving blijkt uit vastberadenheid en verbondenheid niet uit angst en verdeeldheid

B6wIlxJCQAIufjM

De bloedige aanslag op de redactie van het satirische tijdschrift Charlie Hebdo in Parijs is een criminele, lafhartige en grove schending van het meest elementaire recht op leven. De daders hebben zich geïdentificeerd als behorend tot Al Qaida en spraken keurig Frans. Zij zullen opgespoord en berecht moeten worden op basis van de rechtsorde die zij willen ondermijnen.

Deelname aan de strijd tegen ISIS zou, zo waarschuwden analisten, leiden tot aanslagen in eigen land. De aanslag lijkt deze voorspelling opnieuw te bevestigen, al moeten we juist nu waken voor overhaaste conclusies.

Terreur wil vooral angst zaaien en mensen tegen elkaar opzetten. De weerbaarheid van een samenleving uit zich in vastberadenheid en niet in angstvalligheid. In verbondenheid en niet in verdeeldheid.  Meer dan nu het geval is moet, ook in de media, zichtbaar worden dat de oorlog in het Midden Oosten geen strijd is van het westen tegen ISIS. Het gaat in het Midden Oosten om een strijd voor vrijheid en burgerrechten. En dat is pertinent geen strijd tussen het westen en de Islam.

De aanslag in Parijs zal ook politieke consequenties hebben. Het lot van politici in deze tijd is dat de publieke opinie van hen pasklare oplossingen verwacht voor problemen die buiten hun macht liggen. Populistische bewegingen die welvaren bij het aanwakkeren van de angst onder burgers zullen van de aanslag willen profiteren. Dat vergroot de verleiding bij politici om over te gaan tot symboolpolitiek. Repressieve maatregelen die zelden de beloofde resultaten opleveren en vaak contraproductief blijken te zijn.

Laten we hopen dat de politiek in Frankrijk en in andere Europese landen in reactie op deze aanslag vanuit het hart spreekt maar met een koel hoofd handelt. Bij de bescherming van onze veiligheid moeten we de rechtsorde die we willen beschermen niet van binnenuit ondergraven door het aantasten van elementaire rechtprincipes.

De directe impact van deze schokkende aanslag is enorm, in het bijzonder voor getroffen families. De wijdere impact van de aanslag wordt vooral bepaald door de mate van rust en wijsheid waarmee wij op deze brute daad reageren.

In verschillende gemeenten in Nederland worden donderdag 8 januari om 18.00 manifestaties gehouden om solidariteit met de slachtoffers te tonen. Op deze kaart kun je zien waar deze manifestaties gehouden worden. PAX roept om een van deze manifestaties bij te wonen.