Srebrenica: herdenking en vermaning

 

IMG_0578.JPG-2

Wat als? Wat als er wel luchtsteun was gekomen om de omsingelde bevolking van Srebrenica en hun beschermers te ontzetten? Die vraag dringt zich opnieuw op in aanloop naar de 20-jarige herdenking van die nog altijd onverwerkte genocide op Europese bodem.

Uit in Washington vrijgegeven documenten blijkt dat de VS, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk al voor de val van de moslimenclave Srebrenica heimelijk besloten geen luchtsteun te geven aan de Nederlandse Dutchbatters. Londen en Parijs waren beducht voor de gevolgen voor gegijzelde Franse en Britse blauwhelmen. Maar de ‘bondgenoten’ van Nederland vonden ook dat de enclaves opgegeven moesten worden. Ondanks robuuste aanwijzingen dat dit dramatische gevolgen zou hebben voor de bevolking.

Washington, Londen en Parijs braken daarmee een belofte van de VN. Een belofte aan Nederland om luchtsteun te geven. En een belofte aan de bevolking in de drie enclaves dat zij beschermd zouden worden. Minister Hennis gaat opheldering vragen. Dat is onbegrijpelijk laat maar noodzakelijk en goed. Laten we hopen dat de minister ook inzage eist in al die geheime documenten die nog niet zijn vrijgegeven. Daaruit zal blijken dat de CIA de gebeurtenissen op de killing fields van Srebrenica via satellietbeelden bijna live kon volgen.

De geheime documenten werpen een nieuw licht op de genocide in Srebrenica. Ze onthullen pijnlijk de schuldige nalatigheid van de internationale gemeenschap, meer in het bijzonder van onze eigen bondgenoten en van de VN. Deze nalatigheid, waarvan ook de Dutchbatters slachtoffer zijn geworden, verlost Nederland echter niet van zijn eigen nalatigheid. Het schrijnende besef blijft bestaan: Nederland heeft nagelaten te doen wat het potentieel had kunnen en moreel had behoren te doen.

Op 11 juli herdenken we de val van Srebrenica en de daarop volgende deportatie en genocide, inmiddels 20 jaar geleden. De genocide heeft diepe sporen getrokken in de geschiedenis van Europa en de levens van de nabestaanden. Zo zoekt Ramiz Nukic nog elke dag in de bossen rond Srebrenica naar de overblijfselen van zijn vader en jongste broer. Dankzij Ramiz zijn bijna 300 vermoorde mannen geïdentificeerd. Maar zijn vader en broer blijven vermist. En Ramiz blijft zoeken. Ook veel Dutchbatters dragen nog dagelijks de last van Srebrenica met zich mee. Ook zij zijn op zoek. Naar erkenning van hun leed.

Op 11 juli zullen velen weer aanwezig zijn bij het SrebrenicaPotočari monument en de begraafplaats voor de slachtoffers van de genocide van 1995. Dit ‘monument’ – van het Latijnse ‘monere’, dat zowel ‘gedenken’ als ‘vermanen’ betekent, is niet alleen een aangrijpende herinnering maar ook een klemmende oproep.

Indien we ons niet schuldig willen maken aan medeverantwoordelijkheid voor structureel geweld, zullen we ons tot het uiterste moeten inspannen richting huidige en toekomstige slachtoffers. Dat brengt morele en politieke verplichtingen met zich mee. Niet enkel richting de slachtoffers van Srebrenica – zij hebben recht op excuses. Niet enkel richting de uitgezonden militairen – zij hebben recht op erkenning. Maar ook richting al die burgers in Syrië, in Jemen, in Irak – zij hebben recht op bescherming. De internationale gemeenschap is niet verplicht het onmogelijke te doen. Maar als we de kloof tussen wat er kunnen doen en wat we werkelijk doen laten bestaan, maken we ons opnieuw schuldig aan nalatigheid.

Als column gepubliceerd door One World

 

 

 

Timmermans worstelt met drones

Predator Drone

Predator Drone

Frans Timmermans worstelt met drones. Dat is goed nieuws want een worstelende minister is beter dan een onverschillige. De minister zal zich laten adviseren en daarna met de Tweede Kamer debatteren. Welke vragen moet de minister zichzelf zo al stellen?

Oorlog per joystick heeft gevolgen voor militairen. De praktijk laat zien dat militairen ondanks de grote afstand tot het slagveld lijden onder posttraumatische stressstoornissen. Zal het gebruik van drones leiden tot morele onthechting bij militairen die in hun controlekamers geen besef meer hebben van de menselijke gevolgen van militair geweld? Naarmate de afstand tussen opponenten groeit wordt doden makkelijker.

Oorlog per joystick heeft ook gevolgen voor burgers. Volgens President Obama vallen er door drones nauwelijks onschuldige slachtoffers. Maar de werkelijkheid is dat wij dat niet weten. Volgens onderzoek van de New America Foundation zijn er bij drone aanvallen door de CIA in Pakistan sinds 2004 tussen de 1.953 en 3.297 doden gevallen, 18-23% daarvan was geen militant. Drones vergroten de veiligheid van militairen maar vergroten ze ook de veiligheid van burgers? Gebrek aan transparantie maakt het onmogelijk deze cruciale vraag te beantwoorden.

Oorlog per joystick roept ook juridische zorgen op. Christof Heyns, de speciale VN-rapporteur voor buitengerechtelijke en arbitraire executies, ziet drones als een bedreiging van 50 jaar internationaal recht. Amerika gebruikt drones in de juridische mist tussen oorlog en vrede. Onder de regels van het oorlogsrecht zijn burgerslachtoffers enkel aanvaardbaar indien het geweld onderscheid maakt tussen burgers en combattanten en proportioneel is. Het toepassen van dodelijk geweld in vredestijd is enkel in zeer uitzonderlijke en onder strikte voorwaarden mogelijk. Welke regels zijn er nu van toepassing in Afghanistan en Pakistan en welke in Somalië en Jemen?

De moderne oorlog roept ook angstige technische vragen op. Zo bleek vorig jaar uit een experiment van de Universiteit van Texas dat de besturing van drones eenvoudig is over te nemen door hackers. Drones zijn ook door terroristen te hijacken.

Tenslotte roept de oorlog per joystick ook politieke vragen op. Wie is verantwoordelijk voor en legt publieke verantwoording af over de inzet van drones? De politieke filosoof Michael Walzer stelt “Mensen worden gedood en over het algemeen eisen we  een publieke rechtvaardiging als we overgaan tot het doden van mensen”. En wat zijn de gevolgen voor de internationale vrede en veiligheid als naast Amerika ook andere landen gewapende drones gaan inzetten?

Deze vragen klemmen eens te meer omdat waar Timmermans worstelt met drones Obama deze juist omarmt. Dat blijkt ook uit de aanstaande benoeming van de architect van het Amerikaanse counter-terrorisme John Brennan als directeur van de CIA. De Guardian typeerde Brennan – verklaarde in 2011 dat er geen Pakistaanse burgers door drones waren gedood – als “drone kampioen”.

Zal de worsteling van Timmermans leiden tot een botsing met de drone kampioen? Timmermans kan er in elk geval voor zorgen dat Nederlandse drones in de toekomst onbemand èn onbewapend blijven.