Strijd tegen ISIS in catch-22

the-us-led-air-war-against-isis-is-failing

In het boek Catch-22 van Joseph Heller probeert piloot Yossarian onder een gevaarlijke gevechtsmissie uit te komen door zichzelf krankzinnig te verklaren. De behandelend arts vindt dat echter juist van verstand getuigen en verklaart de piloot daarom volledig gezond. Yossarian moet zijn gevaarlijke missies blijven vliegen. Hij zit gevangen in zijn eigen paradox. De strijd tegen ISIS lijkt zich in een soortgelijke catch-22 te bevinden.

Tweede Kamerleden debatteren binnenkort over verlenging van de militaire missie tegen ISIS. Er zijn vast en zeker mensen die onder deze missie uit zouden willen komen. Ze kunnen met recht wijzen op de, zo niet krankzinnige dan toch adsurde tegenstrijdigheden binnen de anti-ISIS coalitie en op de ongetemde chaos in de regio. Maar de Kamerleden zullen daarin vooral een reden zien om de missie voort te zetten. Ook zij zitten gevangen in een catch-22. Stoppen is geen optie en doormodderen lijkt het best haalbare alternatief.

Militaire woordvoerders wijzen er op dat ISIS door luchtaanvallen al duizenden strijders heeft verloren. Zeker, ISIS is door de luchtaanvallen verzwakt maar niet verslagen. Tegenover de nederlagen van ISIS in Kobane en Tikrit staan de veroveringen van strategische plaatsten in Irak (Ramadi) en Syrie (Palmyra). En imiddels zijn er wereldwijd 35 (!) gewapende groepen met ISIS geaffilieerd in o.a. Libië, Nigeria en Mali. Zo’n 25.000 strijders uit 100 verschillende landen hebben zich in o.a. Irak en Syrie aangesloten bij ISIS. De moeizame strijd tegen ISIS maakt vooral duidelijk dat deze strijd niet alleen vanuit de lucht, niet op korte termijn en niet enkel met militaire middelen is te winnen.

Tijdens het Kamerdebat over de Nederlandse deelname aan de bestrijding van ISIS vroeg VVD-woordvoerder Han ten Broeke nog: “Hoe kunnen we voorkomen dat onze bijdrage verzandt in een sektarisch moeras in de regio, waarbij we als sjiitische handlangers worden ingezet?” De politieke realiteit heeft deze vraag inmiddels beantwoord. Maar niet zoals Ten Broeke hoopte. De coalitie is het zuigende moeras in gelopen en dreigt onderdeel te worden van een sektarische machtstrijd. Of is dat al lang het geval?

De coalitie vecht in Irak zij aan zij met door Iran gesteunde Shiitische milities. Deze milities opereren effectief tegen ISIS maar wakkeren door hun wraakoefeningen angst aan bij Soenitische gemeenschappen. Dat verklaart waarom de Soenitische bevolking of op de vlucht is of probeert te overleven onder de heerschappij van ISIS.

De coalitie vecht zij aan zij met Saoedie-Arabië. Maar dat land voert in Jemen medogenloze bombardementen uit tegen de aan Iran gelieerde Houthi’s. Daarmee liert het land de sektarische spanningen in de regio nog verder op ten koste van onschuldige burgerslachtoffers. Want waar olifanten ruzieën wordt het gras geplet.

De coalitie vecht schouder aan schouder met Koerdische Pesmerga. Maar die zijn op hun beurt betrokken bij “demographic engeneering” van de Nineve vallei waardoor een vreedzame terugkeer van ontheemde gemeenschappen in gevaar komt. Veel ontheemden van Nineve zijn diep teleurgesteld over het gebrek aan bescherming door het Iraakse leger en de Koerdische peshmerga en vrezen verdere polarisatie. Na het verdrijven van ISIS tekenen zich dezelfde sektarische spanningen af die hebben bijgedragen aan de opkomst van ISIS.

De coalitie bestrijdt ISIS ook in Syrië. Maar daarvan lijken dan weer het door Iran gesteunde leger van Assad dan weer het aan Al Qaeda gelieerde Al-Nusra front te profiteren. Van een gemeenschappelijke strategie en eensgezind front tegen Assad lijkt nog geen sprake te zijn.

Ja, de regio oogt als een sektarisch moeras en de coalitie als een incoherent samenraapsel. En ISIS exploiteert behendig de religieuze, ideologische en sektarische spanningen in de regio en maakt gebruik van het gebrek aan politieke consensus binnen de coalitie.

De Tweede Kamer zal met recht aandringen op een meer inclusieve politiek in Irak, op het voorkomen van wraakoefeningen door gewapende milities, op een vreedzame terugkeer van alle ontheemden in bevrijde en betwiste gebieden. En ook op een politieke oplossing in Syrië. Maar langzaam begint ook het besef door te dringen dat de fundamentele angsten en grieven van de Soennitische gemeenschappen niet eenvoudig zijn weg te nemen. Dat de oorlog in Syrië en Irak nog lange tijd zal voortduren. De coalitie heeft noch de politieke invloed noch de militaire mogelijkheden om de feiten op de grond doorslaggevend te beinvloeden. En intussen blijft de machtsstrijd tussen Saoedie Arabië en Iran de verhoudingen in de regio vergiftigen.

Uit deze wanorde in de regio dringen zich pijnlijke inzichten op. ISIS kan niet alleen vanuit de lucht en niet alleen met militaire middelen verslagen worden. ISIS kan niet verslagen worden zonder een politieke strategie voor collectieve veiligheid en stabiliteit in de regio. En ISIS kan niet verslagen worden als de internationale gemeenschap er niet in slaagt om Syrië en Irak te behouden als soevereine staten waar alle bevolkingsgroepen een veilig en menswaardig bestaan vinden. Als deze twee landen door oorlog en sektarisch geweld uiteenvallen dan zullen groepen als ISIS zich er als een alternatief voor de staat vestigen en zal het sektarisch geweld de regio verder ondermijnen. Elke dag dat de oorlog langer duurt wordt het meer onzeker of het Syrië, of het Irak zoals dat ooit bestond het geweld kan overleven of uiteenvalt in een lappendeken van sektarisch verdeelde gemeenschappen en minderheden.

Het is naief om te denken dat het ongebreidelde geweld van ISIS enkel met een vernuftig politiek plan is in te dammen. Maar het is even naief om te denken dat de nederlaag van ISIS nabij is en het nu enkel nog aankomt op het voortzetten van de militaire missie in de hoop dat de coalitie voldoende gedeelde belangen hebben om ISIS verder in het defensief te dringen.

Het valt daarom te hopen dat het politieke debat niet enkel en alleen zal gaan over de verlenging van het mandaat voor de F-16’s die betrokken zijn bij de militaire strijd tegen ISIS. Veel belangrijker is de vraag hoe Nederland en de EU kunnen bijdragen aan een regionale veiligheidsstrategie. Aan een inclusieve vredesopbouwstrategie voor van ISIS bevrijde gebieden en in de betwiste gebieden. Aan een politieke oplossing voor Syrië. En hoe we kunnen voorkomen dat we ongewild bijdragen aan de sektarische spanningen en het uiteenvallen van Irak. Het volstaat niet om onze beste piloten en trainers uit te zenden. Nederland moet ook zijn beste diplomaten en regiodeskundigen bijeen brengen om bij te dragen aan een langdurige politieke inspanning.

De situatie in Irak en Syrië ziet er hopeloos uit. Het aantal vluchtelingen en ontheemden blijft maar groeien. Maar we moeten niet vergeten dat deze mensen blijven verlangen naar een menswaardig bestaan. Veel mensen hebben de hoop op een inclusieve samenleving nog niet hebben verloren. Zolang zij de hoop niet verliezen mogen wij dat ook niet doen. Hoe groot de verleiding soms ook is, de internationale gemeenschap kan zichzelf niet krankzinnig verklaren om daarmee onder zijn verantwoordelijkheid uit te komen.

Als column gepubliceerd door One World

Een relationeel perspectief op een mondiaal landschap in verwarring

Venice biennale 56 edition artists il muro del pianto labrouge FABIO MAURI

Venice biennale 56 edition artists il muro del pianto labrouge FABIO MAURI

“Honderd jaar nadat de eerste schoten van de Eerste Wereldoorlog werden afgevuurd en 75 jaar na het begin van de Tweede Wereldoorlog is het mondiale landschap wederom in verwarring.” We leven in een tijd van wanorde. En eerlijk gezegd ben ik daardoor zelf soms ook in verwarring.

Lange tijd leek het alsof er na de Tweede Wereldoorlog iets wezenlijks veranderd was. Dat de internationale gemeenschap een les geleerd had.
Dat wij samen een gemeenschappelijke droom hadden. Nooit meer Auschwitz. Nooit meer discriminatie en vervolging van minderheden. Nooit meer raciale politiek en nationalistische superioriteitswaan. En uiteidelijk ook….nooit meer oorlog.

Lange tijd leek het alsof er na de Tweede Wereldoorlog met vallen en opstaan een humanisering van de internationale rechtsorde op gang gekomen was. Dat we getuigen waren van een pijnlijk langzame maar niet te stuiten kanteling in de verhouding tussen machthebbers en burgers. Dat de primaire gerichtheid op de bescherming van de belangen van staten zou plaatsmaken voor een gerichtheid op de bescherming van burgers, aan wie staten hun bestaansrecht danken.

Maar in de verwarrende wereld van vandaag lijkt er geen plaats te zijn voor deze hoopvolle gedachten. Het lijkt wel of alles wat is opgebouwd weer wordt afgebroken. De wereld is op drift. Het mondiale landschap rondom Europa verkeert in een staat van verwarring en wanorde.

Aan de oostflank van Europa zien we een nieuwe militaire escalatie met Rusland onder leiding van Poetin. Een escalatie die herinneringen oproept aan de donkerste dagen van de Koude Oorlog. Aan een tijd van angst en afschrikking, van vijanddenken en wapenwedloop. Aan een tijd waarin ook onze vrede nog zo kwetsbaar was.

Aan de zuidflank van Europa, zien we steeds scherper die veel genoemde ‘gordel van instabiliteit’. Een aaneenschakeling van falende en repressieve staten in Afrika en het Midden Oosten. Een regio waar burgers lijden onder de gevolgen van uitzichtloos oorlogsgeweld, toenemende onderdrukking en chronische armoede. Een regio waar een giftig mengsel van politieke grieven, religieuze identiteiten en criminele hebzucht mensen en gemeenschappen tegen elkaar opzet.

En zoals altijd proberen mensen geweld en wanorde te ontvluchten. Alleen al de oorlog in Syrie heeft geleid tot de grootste humanitaire ramp in onze tijd. Nu de zomer in aantocht is maken zich 200.000 mensen op voor een overtocht naar Europa. Hoeveel van deze vluchtelingen zullen op weg naar veiligheid en vrijheid verdrinken of in de vuurlinie terecht komen van militaire acties tegen mensensmokkelaars?

Maar ook binnen het fort Europa blijkt de vrede lang niet verzekerd. De onrust in Macedonie herinnert ons er aan hoe onverwerkt het verleden is. De aanslagen in Parijs en andere steden herinneren ons er aan hoe kwetsbaar onze open samenleving is. En intussen spelen populisten handig in op onze onzekerheid over de toekomst op een wijze die herinnert aan onze nachtmerries uit het verleden.

Het valt allemaal niet te ontkennen. En er valt niet aan te ontkomen. We leven en werken in een mondiaal landschap dat – wederom – in verwarring is. En dat raakt ons. We raken er zelf van in verwarring. Wat is nu nog het nut van ons vredeswerk?

Maar…. we kunnen ook op een andere manier naar dat mondiale landschap kijken . In onze geraaktheid, in onze verwarring ligt een inzicht besloten. Onze geraaktheid wijst op een relationele betrokkenheid bij mensen die ons in staat stelt op een andere wijze naar de wereld te kijken. Op een wijze die ruimte schept en ons kan bevrijden van een wereldbeeld dat ons machteloos, onverschillig en cynisch kan maken.

Zo’n andere manier van kijken begint met een positiebepaling. Een positie die bepaald wordt door het besef, door het geloof dat elk mens ten diepste verlangt naar waardig en vreedzaam samenleven.

Dat is geen vanzelfsprekende maar een vooringenomen positiebepaling. Veel deskundigen en politici zullen het er niet mee eens zijn. Zij menen dat wij individualistische en calculerende burgers zijn die zich laten leiden door brood en spelen, door zelfzuchtige en economische belangen. Zij stellen dat de wereld enkel bepaald wordt door honger naar macht en rijkdom.

Maar dat wil er bij mij en veel andere mensen niet in. Mensen zijn sociale, relationele en met elkaar verbonden wezens die verlangen naar een menswaardig bestaan. En dat herkennen we bij elkaar. Juist daarom worden we geraakt door hen die lijden onder die wanorde in het mondiale landschap.

Met zo’n positiebepaling, die uitgaat van het verlangen en de verbondenheid van mensen, kunnen we op een andere manier, met een meer relationeel perspectief naar dat mondiale landschap kijken. Ik zeg niet dat je daarmee een volledig zicht hebt op de realiteit. Maar zo’n relationeel perspectief zorgt er wel voor dat we de dingen anders zien en dat we andere dingen zien.

Wat we anders kunnen zien is dat het mondiale landschap niet enkel bepaald wordt door de logica van het geweld, door de macht van staten en de wetmatigheid van de economie. De wanorde in de wereld is geen bewijs van de almacht van autoritaire staten en wetmatigheid van economische markten maar eerder van het tekortschieten daarvan. Steeds weer blijkt dat op beslissende momenten mensen het verschil maken door hun verlangen naar vrede en hun verbondenheid met elkaar en de wereld.

Wat we ook in de wanorde in de wereld kunnen zien is dat veel mensen zich niet langer willen neerleggen bij een onvrij, onveilig en onwaardig bestaan. Mensen willen hun eigen toekomst kunnen bepalen. We moeten de macht van regimes niet overschatten. En we moeten ook de veerkracht en vitaliteit van mensen en gemeenschappen niet onderschatten. Het verlangen van mensen naar een vreedzaam en menswaardig bestaan laat zich misschien wel even, maar niet voor altijd onderdrukken.

En wat we ook anders kunnen zien is dat we onvermijdelijk verbonden zijn met elkaar en met zoveel andere mensen. Wij kunnen ons niet verschansen in eigen huis of eigen groep. We kunnen ons niet terugtrekken achter Nederlandse dijken of in een Europees fort. Door de globalisering zijn we meer dan ooit met duizenden onzichtbare draden verbonden met andere plekken en andere mensen binnen het mondiale landschap. Er is geen muur, er is geen grens bestand tegen deze lotsverbondenheid en de betrokkenheid van mensen op elkaar.

Als we vanuit een menselijk en relationeel perspectief naar het mondiale landschap kijken kunnen we de dingen niet alleen anders zien maar ook andere dingen zien.

Dan zien we hoe Nawras, een jonge journaliste in een verdeeld Irak haar lot verbindt met minderheden en samen met hen strijdt voor een menswaardig bestaan voor iedereen.

Dan zien we Paride Taban die een vredesdorp start midden in het strijdgewoel in Zuid-Soedan en zo laat zien dat wat gemeenschappen met elkaar verbindt sterker is dan wat hen zo lang verdeeld heeft gehouden.

Dan zien we Olena Kaskiv die in Oekraine pro-westerse en pro-Russiche burgers, legerpriesters en politieagenten aan tafel krijgt om te praten over de waarden die zij toch blijken te delen.

Dan zien we Said Bouarrou die in Nijmegen religieuze leiders opriep om samen afstand te nemen van discriminatie en rascisme, van moslimhaat en jodenhaat.

Dan zien we Casper uit Rossum die in zijn eentje honderden handtekeningen teken kernwapens verzamelde en als een van onze ambassadeurs aanwezig zal zijn bij de herdenking van 70 jaar Hiroshima.

Het zijn allemaal bruggenbouwers die in de maalstroom van de geschiedenis durven bij te dragen aan de humanisering van de internationale rechtsorde.

Als we vanuit dat andere, meer relationele perspectief naar dat mondiale landschap kijken, dan beseffen we dat niet alleen de wereldleiders de toekomst bepalen. Ook kleine mensen, zoals wij hier vandaag, dragen bij aan die toekomst van vrede. Die vrede begint bij de goedheid van het eigen hart, omdat alleen dat ons gevoelig maakt voor hen die lijden . Die vrede begint met, en mondt uit in de verbondenheid met andere mensen, dichtbij en verweg.

Door op een andere manier naar het mondiale landschap in verwarring te kijken kunnen we, zoals Erik Borgman dat noemt: Groot denken en klein kijken . We kunnen aan de hand van de kleine verhalen van bruggenbouwers zien waartoe mensen in staat zijn. En we kunnen op nationaal en internationaal niveau laten zien waar de verbinding verbroken is en hoe vrede die verbinding weer tot stand kan brengen. Dat is lang niet eenvoudig. ‘Vrede verbindt’ is een enorme uitdaging, maar er is geen enkel ander alternatief.

Als we zo naar de wereld kijken zien we ook tekenen van hoop. Dan beseffen we hoe belangrijk het is om die kleine verhalen van hoop te verbinden met het grote verhaal over de humanisering van de internationale rechtsorde, met die oude maar nog steeds springlevende droom van vrede.

Wij zijn allemaal onderdeel van dat verhaal, van die droom. Als je actief bent als bruggenbouwer bij een lokale ambassade voor vrede. Als je samen met PAX en de Raad van Kerken meeloopt met de Walk of Peace in Den Haag. Als je werkt voor PAX. Als je je handtekening zet tegen kernwapens – we hebben er nog een paar duizend nodig. Als je bijdraagt aan het vredeswerk door een gift of nalatenschap of met een subsidie zoals we die ook dit jaar weer mochten ontvangen van het V-fonds. Mede dankzij hun generueze steun zijn wij hier vandaag bijeen.

Als we soms in verwarring zijn door de wanorde in het modiale landschap dan is het goed om te beseffen dat we verbonden zijn met mensen die ons verlangen naar vrede delen. Dan is het goed om te beseffen dat het simpele feit dat we samen onderweg zijn een begin van vrede is.

Opening PAX Ambassadeurs voor Vrede dag, Utrecht, 20 mei 2015

Boerkaverbod: de makkelijkste weg

Gelaatsbedekkende kleding in Nederland

Een wet voor beperking van de vrijheid van godsdienst. Heb ik het hier over een voorstel van een repressieve regering in het Midden-Oosten. Over een nieuwe uiting van christofobie in de Islamitische wereld, waarover Hirsi Ali zo gretig schrijft. Nee, het gaat over het wetsvoorstel gelaatsbedekkende kleding van onze Nederlandse regering.
Lees verder

In Memoriam – Het Midden Oosten Vredesproces (1993–2012)

Het Midden Oosten Vredesproces is dood (Julie McLaughlin)

Diep bedroefd en tot onze grote ontsteltenis geven wij kennis dat het Midden Oosten Vredesproces, roepnaam MOVP, is overleden. Na een moeizaam bestaan en een lange lijdensweg is er een lang verwacht einde gekomen aan het belofterijke bestaan van MOVP.  Lees verder