Holland against hate

image-1

[Toespraak voor Holland against hate manifestatie in Den Haag d.d. 1 feb. 2017]

Beste mensen,

Vandaag laten we zien dat de verbindende krachten sterker zijn dan de verdelende krachten. Vandaag is onze boodschap duidelijk. Het decreet dat Trump uitgerekend op de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust afkondigde is discriminerend, onrechtmatig en gevaarlijk. Het sluit de deur voor vluchtelingen. Het zaait verdeeldheid tussen mensen. Het zet religies tegen elkaar op. Daarom zeggen we vandaag nee tegen discriminatie. Nee tegen het weren van vluchtelingen. Nee tegen verdeeldheid en haat.

In een tijd waarin regeringen zich steeds meer laten leiden door kortzichtig eigenbelang en nationalistische superioriteitswaan pleiten wij voor een radicaal andere politiek. Voor een politiek die beseft dat elk mens recht heeft op een menswaardig bestaan. Ook als je moslim bent. Ook als je geboren bent in Irak, Syrië, Somalië of waar dan ook. Ook als je op de vlucht bent voor oorlog en repressie. Ook als je als vluchteling in Griekenland vast zit in de kou.

In een tijd die meer onzeker, meer onveilig en onvoorspelbaar is mogen we een ding niet vergeten. Uiteindelijk ligt de macht bij mensen die zelf verantwoordelijkheid nemen voor vrijheid, vrede en recht. Dat vraagt burgerschap. Dat vraagt moed en liefde voor de waarheid. Dat vraagt een waakzaam geweten, een innerlijke vrijheid en een verantwoordelijkheid voor de publieke zaak.

In een tijd die ons confronteert met de gevolgen van oorlog, terreur en repressie kunnen we een waarheid ontdekken. Een waarheid waarvan wij ons niet altijd bewust zijn. Wij hebben altijd een keus. Ieder van ons – hoe onbekend en machteloos ook – kan de wereld veranderen en de menselijke waardigheid redden. Alleen als ik, alleen als jij en wij allen besluiten in actie te komen zal er iets veranderen in de wereld die wij mede vormen en waarvoor wij samen verantwoordelijk zijn.

We kunnen het politieke tij keren als we samen verantwoordelijkheid nemen. Daarom is mijn oproep aan jullie: laten we ook na vandaag de verbindende krachten in ons land mobiliseren. Tegen discriminatie. Tegen verdeeldheid. Tegen uitsluiting. Laten we ons ook na vandaag blijven inzetten voor onze collectieve vrijheid. Voor onze gedeelde vrede. Voor onze universele mensenrechten. Samen kunnen we de wereld in beroering brengen.

Dank voor jullie aanwezigheid vandaag. We gaan door.

De mysterieuze drijfveer en Trump

90

De eerste dag van de nieuwe Amerikaanse president begon al vroeg. Kort na 7 uur in de ochtend ontving hij de nucleaire codes in het presidentiële gastenverblijf Blair House aan Pennsylvania Avenue, dichtbij het Witte Huis. Militairen instrueerden de nieuwe president hoe hij de Amerikaanse kernwapens vanuit silo’s, bommenwerpers en onderzeeërs kan lanceren.

Over deze geheime militaire briefing is weinig bekend. Hij is vooral technisch van aard. “Zoals hoe je de afstandsbediening van je tv gebruikt”, zei de stafchef van president George Bush ooit. Maar juist deze briefing confronteert de aanstaande president met zijn enorme verantwoordelijkheid. Met de ultieme macht waarmee hij honderden miljoenen mensen kan doden.

De biograaf van president Clinton beschreef hoe dat voelt: “De man die straks bevelhebber is van de machtigste krijgsmacht ter wereld verschijnt…stil en meer ontnuchterd dan ik hem ooit had gezien.” En van president George Bush wordt gezegd dat hij na de briefing met tranen in de ogen Blair House verliet.

De druk van de nucleaire verantwoordelijkheid is “immens en eist enorme kalmte, oordeelsvermogen, terughoudendheid en diplomatieke vaardigheden” zo stelden de oud-militairen in een open-brief. “Hoe kan je hem de nucleaire codes toevertrouwen?”, waarschuwde president Obama nog tijdens de verkiezingen. “Dat kan niet.” Maar het ondenkbare is gebeurd. De ultieme macht ligt nu in handen van Trump.

De overhandiging van de nucleaire codes aan Trump markeert een nieuw tijdperk. De Venezolaanse econoom en ex-politicus Moisés Naím wist dit nieuwe tijdperk in zijn laatste boek ‘The End of Power?’ trefzeker te typeren. “Macht is nu makkelijker te krijgen, moeilijker te gebruiken, en makkelijker kwijt te raken”. Daar zal ook Trump snel achter komen.

Intussen zullen we er aan moeten wennen dat de wereld meer onvoorspelbaar, meer verdeeld en meer gevaarlijk is. De fundamentele vraag is: hoe gaan wij als burgers op deze onzekerheid reageren?

Populistische leiders bieden met hun hypnotische charme onzekere mensen een onmiddellijk te betrekken huis aan. Alles zal anders, beter worden. Angst voor de toekomst maakt plaats voor een nostalgisch verleden toen geluk nog heel gewoon was. Men hoeft enkel in de belofte van ‘eigen land, eigen volk eerst’ te geloven. Natuurlijk moet men voor dit tehuis een prijs betalen. De prijs is dat andere mensen buitengesloten en rechten verkwanseld worden. De prijs is dat men afstand neemt van eigen geweten en eigen verantwoordelijkheid en deze overdraagt aan de populistische leider.

De belofte van ‘America first’, een variant van deze belofte valt ook in Europese landen te horen, “is een misleidende manier om met de wereld om te gaan. Ze biedt mensen de illusie van een identiteit, van waardigheid en moraal, en maakt het tegelijkertijd gemakkelijker voor hen daarvan afstand te doen.”

Het citaat is afkomstig uit de essay ‘De macht van de machtelozen’ waarin Vaclav Havel zijn lezers een belangrijke les voorhoudt. Vrijheid en verantwoordelijkheid dienen we zélf te beheren in plaats van ze uit handen te geven aan een ideologie, staat of systeem – om te voorkomen dat onze individuele, gedeelde en onvervangbare menselijke waardigheid verloren gaat.

Trump beschikt met de nucleaire codes over een ultieme macht. Maar uiteindelijk ligt de macht bij mensen die zelf de vrijheid en de verantwoordelijkheid willen beheren. Dat veronderstelt burgerschap dat zich volgens Havel moet kenmerken door “de moed, de liefde voor de waarheid, het altijd waakzame geweten, de innerlijke vrijheid en de vrijwillig opgenomen verantwoordelijkheid voor de publieke zaak.”

In zijn dankwoord voor de Erasmusprijs sprak Havel woorden die vandaag niets van hun kracht hebben verloren: “Wij kunnen allen ook persoonlijk iets voor onze idealen opofferen. We kunnen allen die bijzondere, logische en tevens mysterieuze drijfveer aanwenden die zegt dat ieder van ons – hoe onbekend en machteloos ook – de wereld kan veranderen. Het mysterieuze van deze drijfveer is het onbegrijpelijke idee dat wie dan ook de aarde ‘in beroering’ kan brengen. De logica ligt daarin dat als ik niet, jij niet, hij niet besluit, als wij allen niet besluiten tot deze weg, er niets zal veranderen in de wereld waarin wij leven, die wij mede vormen en waarvoor wij verantwoordelijkheid dragen.”

Uiteindelijk ligt de ultieme macht in deze mysterieuze drijfveer. Dat is een hoopvolle gedachte maar ook een urgente opdracht. Voor de politiek, voor de samenleving maar vooral voor jou en mij.

 

Levende stenen

imagesx8bmo2zq

“Wat is, in het leven van een land, het precieze moment waarop tirannie het leven in zijn greep krijgt? Dat gebeurt nooit in een oogwenk. Tirannie komt als de schemering en, in eerste instantie, passen je ogen zich aan.”

Deze zinnen uit een artikel in The New Yorker typeren trefzeker de tijdgeest. Je herkent vast wel de ervaring. Invallende duisternis die het licht verdringt. Langzaam. Je merkt het aanvankelijk nauwelijks. Totdat het duister je omringt.

We hebben geschokt naar beelden uit Zürich, Ankara en Berlijn gekeken. Zoals we het afgelopen jaar ook opstandig en soms woedend en machteloos naar de beelden uit Aleppo hebben gekeken. Alles waarvoor wij staan, alles waar we in geloven, alles waar we ons voor inzetten, alles waar we zo intens verdrietig over kunnen zijn, lijkt samen te komen in Aleppo. Aleppo als het brandpunt van de nietsontziende oorlog. Een stad die in 4.000 jaar door honderden generaties is opgebouwd en in 4 jaar door 1 generatie is vernietigd. Een gebroken stad waar het leven nauwelijks nog mogelijk is.

Ik zag in de media een oudere man in de puinhopen van Aleppo staan. Terwijl hij naar de ruïnes wijst roept hij in ontzetting: “Wij gaan dit herbouwen. Maar dit is niets vergeleken met de jonge levens die we verloren. We kunnen de steden herbouwen, maar we kunnen nooit meer thuis zijn. Niet omdat de huizen zijn vernietigd maar omdat de mensen zijn vernietigd.”

Die beelden en verhalen van oorlogsgeweld zijn op ons netvlies geëtst, in onze ziel gekerfd. Ze liggen als stenen op ons hart. Met als voorlopig dieptepunt een bijna terloops bericht van enkele dagen geleden. Getraumatiseerde kinderen in Aleppo huilen niet meer. Een kind dat zijn ouders kwijt is en geen dak boven zijn hoofd heeft. Een kind dat de dood en ons in de ogen kijkt en……zwijgt. Hoe beklemmend, hoe machteloos, hoe verdrietig is de doodse stilte die dan valt?

Ons vredeswerk confronteert ons dagelijks met het bijkans verpletterende besef van wat er allemaal op het spel staat. Na de tirannie van de Tweede Wereldoorlog waren vele generaties bezield door die ene gedachte: dit nooit meer. Nooit meer Auschwitz. Nooit meer discriminatie en vervolging van minderheden. Nooit meer raciale politiek en nationalistische superioriteitswaan. Nooit meer oorlog.

Generaties lang is er steen voor steen gebouwd aan de Verenigde Naties, aan de mensenrechten, aan het humanitaire systeem. Aan Europa, aan de democratie, de vrijheid en de vrede. Maar inmiddels is de hashtag #NeverAgainisNow een trending topic geworden. En je vraagt je af, zou ook dit humanitaire bouwwerk dat door zo vele generaties is opgebouwd door één generatie kunnen worden vernietigd?

Wij zijn idealisten. En idealisten kunnen hun ogen niet voor de duisternis van tirannie sluiten. Ze blijven hardnekkig uitzien naar een nieuwe morgen. In de hoop, in de verwachting, nee, in de overtuiging dat die morgen ook komt, hoe lang de nacht ook duurt. Het kan kort duren. Het kan lang duren. Maar oorlogen stoppen. Dictators gaan ten onder. Alleen de mensen blijven. En met de mensen blijft ook dat niet te onderdrukken, hartstochtelijke verlangen naar vrede.

Wij staan met PAX en ons ideaal van een op dit verlangen van mensen afgestemde vrede aan de goede kant van de geschiedenis. We mogen trots zijn op ons werk en de resultaten die we samen met onze partners realiseren. We zijn er vaak bescheiden over, maar onze inzet, onze presentie en onze betrokkenheid zijn van levensbelang voor mensen in die door oorlog gebroken steden. En laten we niet vergeten dat de ware betekenis van ons vredewerk niet alleen in de resultaten is te vinden maar ook in de medemenselijkheid die erin tot uitdrukking komt. Juist in deze tijd is deze medemenselijkheid van onschatbare waarde voor mensen die zich in de steek gelaten voelen.

De uit Nazi-Duitsland gevluchte joodse filosoof Hannah Arendt wist maar al te goed hoe tirannie zijn intrede doet en alles kan vernietigen. Het is frappant dat uitgerekend zij spreekt over de nataliteit, over de geboortelijkheid van de mens. Zij zegt: “sterfelijkheid delen we met de dieren, maar de geboortelijkheid maakt dat we telkens weer opnieuw kunnen beginnen, dat we kunnen veranderen. En omdat dat zo is kan ook de wereld veranderen.”

Juist nu de schaduw van de tirannie over de wereld valt moeten we de verbeelding en de veranderkracht in onszelf en bij andere mensen mobiliseren. Weg met het cynisme, nihilisme en de scepsis die onze wereld de afgelopen jaren heeft voortgetrokken. Weg met de gemakzucht van Realpolitik die de wereld van macht en geweld voor lief neemt. Weg met het kortzichtige nationalistische eigenbelang dat anderen uitsluit en verdeeldheid zaait. We moeten weer nieuwe vergezichten voor ogen krijgen, nieuwe verhalen vertellen en oude dromen wakker roepen. Want zonder verbeelding kunnen we geen nieuw begin maken.

Ons pleidooi voor het uitbannen van oorlog en het beschermen van mensen blijft relevant en zal aan kracht winnen. Juist omdat de schaduw van de tirannie over de wereld valt. Steeds meer mensen zullen beseffen dat oplossingen beginnen met luisteren en niet met schreeuwen. Steeds meer mensen zullen begrijpen dat vrede het insluiten en niet het uitsluiten van mensen veronderstelt. Dat internationale solidariteit ons verder brengt dan het najagen van eigenbelang.

In oktober gaf INLIA, de organisatie die zich inzet voor asielzoekers, aan een dokter en de burgemeester van het eiland Lampedusa een Levende Steen. Zij zetten zich onbaatzuchtig in voor vluchtelingen die in Europa een nieuw thuis hopen te vinden. Op de baksteen stond een Bijbeltekst, een tekst die mensen oproept om zelf als levende stenen een huis te vormen waar vrede heerst en iedereen thuis is.

Kerst is het verhaal van ontheemden die geen dak boven hun hoofd hebben. Kerst gaat over het verlangen naar vrede dat niet bij machthebbers begint maar bij een kind en onder mensen. Kerst is het feest van de hoop, van de zachte kracht die dwars tegen de logica van geweld en macht ingaat en de wereld kan veranderen.

Het kerstverhaal roept ons op om zelf die verandering te zijn. We worden daarbij geïnspireerd door mensen die we in ons werk tegenkomen.

Je kan denken aan de Jezuïeten Fr. Mourad en Fr. Ziad die van Pax Christi Internationaal een vredesprijs ontvingen. Zij bleven na de moord op Frans van der Lugt werken in Aleppo en Homs. Mourad zei: “Wij openen onze deuren voor iedereen – zelfs als ze komen om ons te doden. En we zullen nooit stoppen met het openen van onze deuren. We kunnen onze veiligheid alleen bij God vinden.”

Of je kan denken aan bisschop Paride Taban uit Zuid Soedan. Hij zei: Machthebbers verdwijnen maar de mensen blijven. Blijf daarom bij de mensen. Want daar begint de vrede.”

Wij kunnen, geïnspireerd door deze en vele andere mensen, zelf ook levende stenen zijn. Bouwstenen die de hoop vitaal houden, die een stad kunnen herbouwen waar iedereen thuis is, die de vrede en de vrijheid dichterbij brengen waar iedereen zo hartstochtelijk naar verlangt.

De geschiedenis leert ons dat de chaos waarin landen en instituties verkeren ook krachten van vernieuwing en verandering oproept en nieuwe wegen naar vrede opent. Ik wens jullie en mijzelf toe dat wij als levende stenen mogen meebouwen aan deze verandering voor vrede.

Trump: een verdeeld huis blijft niet overeind

636142396917815177-ap-germany-2016-us-electionIn 1858 sprak de latere Amerikaanse president Abraham Lincoln de Republikeinse Conventie toe. Een sleutelzin in zijn speech was: “A house divided against itself cannot stand.” Hij verwees daarmee naar een door slavernij verdeelde samenleving. Zo’n tegen zichzelf verdeeld huis kan niet blijven staan.

De Amerikaanse verkiezingen roepen herinneringen op aan dit beeld van een samenleving als een tegen zichzelf verdeeld huis. Een huis dat door Trump in brand is gestoken. De verkiezingsuitslag maakt duidelijk hoe diep de Amerikaanse samenleving verdeeld is langs raciale en economische scheidslijnen. De verkiezing van Trump maakt ook duidelijk hoezeer de politieke elite vervreemd is geraakt van burgers die onzeker zijn over hun toekomst en zich zorgen maken over die van hun kinderen.

Het nieuws over de overwinning van de politiek onervaren Trump op de gepokt en gemazelde Clinton is ook in Europa ingeslagen als een bom. Er bestaan terechte zorgen over de buitenlandpolitiek van Trump. Zijn plannen zijn vooral onbekend en daarmee onvoorspelbaar. Maar zijn verkiezingsretoriek belooft weinig goeds. Wat zagen we allemaal voorbij komen? Trump zinspeelt op het gebruik van kernwapens. Hij ligt niet wakker van de aanschaf van kernwapens door Japan en Zuid-Korea. Trump beschouwt een aanval op één van de Europese NAVO-landen niet perse als een aanval op Amerika. Trump wil de relaties met Poetin aanhalen en best samenwerken met Assad bij de bestrijding van ISIS. Trump wil ISIS tot stof bombarderen. Trump wil af van het klimaatverdrag van Parijs en de nucleaire deal met Iran. Trump houdt van oorlog.

Natuurlijk, verkiezingsretoriek van kandidaat Trump moeten we niet verwarren met beleid van president Trump. Maar de voortekenen zijn onheilspellend. De min of meer gereserveerde felicitaties aan het adres van Trump verhullen nauwelijks de nervositeit onder Amerika’s bondgenoten. En intussen klinken er ook welwillende reacties op de verkiezing van Trump in Moskou en Damascus.

De huivering waarmee de overwinning van Trump in Europa is ontvangen heeft echter nog een andere oorzaak. Trump heeft aansluiting gevonden bij een al langer bestaande onderstroom van onvrede en onzekerheid. Dat sentiment leeft niet alleen in de Amerikaanse maar ook in de Europese samenlevingen. Er staan in 2017 verkiezingen op stapel. Niet alleen in Nederland maar ook in Frankrijk en Duitsland. Wat staat er nog meer te gebeuren? En kan Europa ook een tegen zichzelf verdeeld huis worden?

Populistische partijen zien in de overwinning van Trump een bewijs dat zij kiezers kunnen winnen met het zaaien van angst, verdeeldheid en haat. De politieke elite heeft daar nog geen adequaat antwoord op gevonden. Gevestigde politieke partijen zijn na Brexit opnieuw overrompeld door een verkiezingsuitslag. Ze reageren overwegend angstvallig.

Trump mag er ervan overtuigd zijn dat het zaaien van angst en verdeeldheid een politieke strategie is die zich heeft uitbetaald in een verkiezingsoverwinning en het pad effent naar een opnieuw groot Amerika. Maar dat is een illusie. Want Lincoln heeft natuurlijk gelijk. Een tegen zichzelf verdeeld huis blijft niet overeind. Een tegen zichzelf verdeelde samenleving gaat ten gronde.

Het is frappant dat Merkel haar felicitatie aan het adres van Trump vooraf liet gaan door een opsomming van waarden die volgens haar de basis moeten vormen voor internationale samenwerking, ook met Amerika. Zij heeft gelijk. De immense uitdagingen op het gebied van klimaat, oorlog, armoede, ongelijkheid, vluchtelingen en migranten vragen om een waardengedreven buitenlandpolitiek. Een politiek die menselijke waardigheid als uitgangspunt kiest in plaats van blind eigenbelang. Een politiek die verbindt in plaats van verdeelt. Een politiek die bruggen bouwt in plaats van muren opricht.

Het realiseren van zo’n waardengedreven buitenlandpolitiek is natuurlijk primair de taak van gekozen regeringen. Maar zonder steun vanuit de samenleving komt daar niets van terecht. Een waardengedreven politiek begint immers met een samenleving die niet langer in een verdeeld huis wil leven. Een samenleving waarbinnen burgers verbinding zoeken en een appel doen op politieke leiders. Een appel om hun angstvalligheid te laten varen, om verdeeldheid te overwinnen en zich te richten op samenwerking bij het aanpakken van de immense uitdagingen waarvoor wij in deze tijd staan. In onze eigen samenlevingen en in de wereld. En natuurlijk moeten zij daarbij ook daadwerkelijke luisteren naar en oplossingen formuleren voor al die mensen die zich bezorgd afvragen wat de toekomst voor hen in petto heeft.

De verkiezing van Trump is een wake-up call voor iedereen die begrijpt dat een verdeeld huis niet overeind blijft. En wie begrijpt dat eigenlijk niet? Maar let op. Voor het overwinnen van verdeeldheid moet niet alleen de politiek maar ook de samenleving zijn verantwoordelijkheid nemen. Daarbij hebben maatschappelijke organisaties zoals PAX ook een bijdrage te leveren.

Lincoln pleitte voor de overwinning van de interne verdeeldheid in het Amerikaanse huis. En hij wist mensen daarvan te overtuigen: “We shall not fail — if we stand firm, we shall not fail.” Het overwinnen van verdeeldheid is nu opnieuw nodig. In Amerika. Maar ook in Europa en in Nederland. En dat is mogelijk als we dat samen willen.

Nee is cynische beloning voor woordbreuk en landroof

 

Euromaidan_01

“Referenda zijn een instrument voor dictators en demagogen.” Het citaat is onmiskenbaar van de ijzeren dame Margaret Thatcher. Zij citeerde echter op haar beurt Clement Attlee. Attlee was de eerste naoorlogse premier van Labour en een verklaard tegenstander van het fascisme en de ‘appeasement’ politiek van Chamberlain.

Thatcher’s visie op referenda is natuurlijk te kort door de bocht. Al valt niet te ontkennen dat het raadgevend referendum over de Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Oekraïne omgeven is met bedenkelijke demagogie.

Natuurlijk moet de EU haar belofte tot samenwerking met Oekraïne nakomen. De samenwerking met Oekraïne kan immers bijdragen aan veiligheid en stabiliteit aan de oostgrens van Europa. Bovendien kan de overeenkomst als hefboom fungeren bij de strijd tegen corruptie en voor mensenrechten in Oekraïne.

Dat verklaart waarom mensenrechtenactivisten rekenen op onze steun. Zo is Alexandra Romantsova van het Center for Civil Liberties ervan overtuigd dat “steun van het Westen – met de Associatieovereenkomst als voornaamste drukmiddel – van groot belang is” bij het doorvoeren van ingrijpende en pijnlijke hervormingen. En ook Natalia Savranska, hoogleraar filosofie in Kiev, stelt dat “steun van buitenaf helpt om extra druk op de regering te zetten.” En die steun is hard nodig omdat er ook tegenkrachten zijn die democratisering en mensenrechten vooral als een risico voor hun machtspositie zien.

Activisten die zich inzetten voor politieke hervormingen en mensenrechten in Oekraïne zullen een tegenstem ervaren als verraad. En Oekraïne is al zo vaak verraden. Niet alleen door het Westen maar ook door Rusland.

Zo deed Oekraïne in 1994 als vierde kernmacht van de wereld afstand van 1.800 kernwapens. In ruil daarvoor ontving Oekraïne een soevereiniteitsgarantie door de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Rusland. Met de annexatie van de Krim heeft Rusland zijn woord gebroken. Elke stem tegen de associatieovereenkomst vormt een cynische beloning voor de woordbreuk en landroof door Poetin.

De uitkomst van het referendum wordt niet enkel bepaald door een afweging van redelijke argumenten. Dat zou een misvatting van de politiek zijn. Politiek appelleert immers niet alleen aan rationele argumenten maar ook aan moraal en emotie. De vraag is welke emotie op 6 april de overhand zal hebben. Zal dat het diffuse wantrouwen tegen de politiek, tegen Den Haag en Europa zijn? Of het fundamentele gevoel dat we moedige mensen die vechten voor meer vrijheid en rechtvaardigheid niet in de steek mogen laten?

Mocht het referendum uitmonden in steun voor de associatieovereenkomst dan is daarmee de kous niet af. Dan hebben alle voorstemmende politieke partijen de plicht er voor te zorgen dat de associatieovereenkomst daadwerkelijk gaat bijdragen aan vrede en mensenrechten. Want dat gaat niet vanzelf. Het vergt een effectieve monitoring van de hervormingen in Oekraïne. Een monitoring met tanden, die vooruitgang beloont maar stagnatie en verslechtering bestraft. Dus niet alleen meer voor meer maar ook minder voor minder. Daar kunnen wij als Nederlandse burgers onze regering ook om vragen.

Als het referendum onverhoopt uitdraait op verwerping van de samenwerking tussen de EU en Oekraïne dan krijgt Thatcher alsnog gelijk. En ook Attlee met zijn weerzin tegen fascisme en concessies aan dictators. Want een Nederlands nee komt vooral de demagogen en de dictators goed uit. De Oekraïense burgers, activisten en hervormers die proberen hun land uit het slop te trekken zijn er zeker niet mee geholpen.

Wel kunnen we elkaar vasthouden en vastberaden zijn

CeZscRSWIAA_qGQ

Gruwelijk geweld heeft in deze Stille Week voor Pasen het leven van onschuldige burgers gebroken. Het hart van Brussel is verwond. Europa is in het hart getroffen. En daarmee is ook ons hart geraakt.

Vandaag voelen we ons verbonden met het verdriet van België. Tranen in Brussel vloeien samen met tranen in Parijs, Damascus, Bagdad, Istanbul en al die andere steden die door terreur zijn getroffen. Wij zijn, zoals de Belgische premier afgewogen formuleerde, wij zijn samen aangevallen door hen die er voor hebben gekozen onze vijand te zijn.

De aanslagen in Brussel confronteren ons met de kwetsbaarheid van onze samenleving. Met de kwetsbaarheid van ons eigen leven. We weten dat geweld niet valt uit te bannen, al zullen wij aan die gedachte nooit gewend raken. Wel kunnen wij elkaar vasthouden en samen vastberaden zijn. Alleen dan zal de weerbaarheid van onze samenleving sterker zijn dan hun laffe geweld.

Mensen zijn niet alleen bang voor nieuw geweld. Zij vrezen ook wat daarop volgt. Polariserende reacties vervreemden mensen van elkaar en moedigen radicalisering aan. Daarom moeten we gemakzuchtige en generaliserende beschuldigingen aan het adres van moslims vermijden en veroordelen.

Twee kerkleiders in Nederland, Bisschop Gerard de Korte (RKK) en Karin ten Broeke (PKN), vroegen mij jullie vandaag op te roepen “om ons niet te laten meeslepen door angst of boosheid. Christenen, joden, moslims en alle andere mensen van goede wil moeten elkaar niet loslaten maar solidair zijn. Juist nu.”

Politieke leiders dragen deze dagen een zware verantwoordelijkheid. Zij moeten de dreiging van terroristisch geweld serieus nemen. Maar zij moeten ook de vrijheid en democratie versterken. Wij vragen politieke leiders niet te vergeten dat het extremisme teert op de extreme reacties die het oproept. Waar het nu vooral op aankomt is verbindend leiderschap en betrokken burgers.

Als vredesbeweging kunnen wij de aanslagen in Brussel niet los zien van de oorlog in Syrië. Terreur is een wraakmachine die (ook) wordt gevoed door oorlog en onrecht in het Midden Oosten. Brussel is een krachtige aansporing om een einde te maken aan de alles vernietigende oorlog in Syrië.

Christenen gedenken vandaag op Goede Vrijdag de kruisiging. Daarmee zien we onder ogen hoe vernietigend wij als mensen te werk kunnen gaan. En toch kunnen we met Pasen vieren dat het laatste woord niet aan het kwaad is. Die hoop is sterker dan het geweld.

Nu zijn onze gedachten bij al die mensen die angstig wachten op de bevestiging van wat zij vrezen. Bij de mensen die nog vechten voor hun leven. Bij hen die onherstelbaar verwond zijn. Het verdriet van België maakt ons stil. Maar ook vastberaden en solidair.

Toespraak op De Dam tijdens de manifestatie voor solidariteit en vrijheid d.d. 25/3/2016

Bombarderen van bermbommen: verkeerde prioriteit

ap_madaya_06_jc_160121

“Landen die niet in staat zijn een zak brood of een blik melk te droppen voor de kinderen in Syrië die dood gaan in de belegerde gebieden, zijn niet in staat om vrede te stichten voor een volk in pijn.” Veel Syriërs herkennen zich in de bittere woorden van Mouaz al-Khateeb, de oud-voorzitter van de Syrische oppositie. Zij begrijpen ab-so-luut niet dat de internationale coalitie voorrang geeft aan het bombarderen van ISIS terwijl het massieve bombarderen en uithongeren van burgers door Assad ongehinderd doorgaat.

De Nederlandse regering wil ISIS niet in stedelijke gebieden bombarderen. Dat is maar goed ook want Raqqa wordt al meer dan genoeg gebombardeerd. Maar ook het bombarderen van de bermbom- en boobytrapfabrieken van ISIS gaat voorbij aan het sentiment dat Mouaz al-Khateeb zo wrang onder woorden brengt.

Het onbegrip over de verkeerde prioriteit van de internationale coalitie vormt voor de Syrische oppositie een enorm obstakel. Zij kunnen in Genève moeilijk deelnemen aan onderhandelingen en compromissen sluiten terwijl hun kinderen dood gaan in belegerde en gebombardeerde steden. Het onbegrip onder de Syrische bevolking ondermijnt het vertrouwen in de onderhandelingen. Dat verlamt niet alleen de Syrische oppositie. Het wakkert ook de radicalisering aan. En het versterkt de rekrutering van ISIS.

Zeker, de bombardementen doen ISIS pijn. Maar ze hebben geen doorslaggevend effect op de krachtsverhoudingen. Als we ISIS effectief willen bestrijden zullen we het vertrouwen van soennitische gemeenschappen moeten winnen. Gemeenschappen die, bij gebrek aan beter, hun toevlucht zochten bij ISIS. Dat vertrouwen is alleen te winnen met een geloofwaardig toekomstperspectief: een Syrië waar plaats is voor alle Syriërs. Daar moet het over gaan in Genève. Zodra soennitische gemeenschappen beseffen dat hun veiligheid en hun belangen beter verzekerd zijn bij een toekomstige regering zullen zij ISIS de rug toekeren. En dat zal een implosie van ISIS tot gevolg hebben.

In sommige gebieden slagen lokale gewapende groepen er met luchtsteun van de internationale coalitie in om ISIS terug te dringen. Maar de vreugde over deze bevrijding is van korte duur. Steeds blijkt dat er in de op ISIS veroverde gebieden nieuw sektarische geweld oplaait tussen Arabische bevolkingsgroepen en Koerdische strijders. Onder de bevrijde bevolking heerst er angst voor nieuw geweld en gedwongen verhuizing. De internationale coalitie beschikt over een overmacht aan militaire middelen, maar een robuust plan voor lokaal bestuur en vredesopbouw ontbreekt tot nu toe pijnlijk. En van monitoring van mensenrechten in bevrijde gebieden is ook geen sprake.

Er is inmiddels geen militair meer te vinden die gelooft dat ISIS alleen met bombardementen is te verslaan. Er is geen enkel alternatief voor de nog zo broze onderhandelingen in Genève, die nog voordat ze zijn begonnen al dreigen te stagneren. De allereerste prioriteit in Syrië is daarom niet het bestrijden van ISIS maar het de-escaleren van het oorlogsgeweld en het brengen van die zak brood en dat blik melk in belegerde steden. Dat is urgent noodzakelijk om een einde te maken aan het humanitair lijden, om te voorkomen dat nog meer mensen vluchten, om de onderhandelingen te laten slagen. Maar het is ook nodig voor een effectieve bestrijding van ISIS. Alleen als er een staakt-het-vuren komt kunnen alle partijen, die elkaar nu bevechten, zich richten op de bestrijding van ISIS.

Het besluit van de Nederlandse regering zal gelardeerd zijn met goede voornemens. Het bevat een steunpakket dat ten goede moet komen van de Syrische oppositie en de Syrische bevolking. En ja, natuurlijk is het belangrijk om te voorkomen dat door bermbommen en boobytraps nieuwe burgerslachtoffers vallen. Maar toch gaat ook het besluit van de Nederlandse regering voorbij aan de grootste nood en voornaamste prioriteit binnen Syrië. Het besluit draagt daarmee niet bij aan de start en het succes van de onderhandelingen in Genève, en het laat bovendien de bredere dynamiek die ISIS versterkt ongemoeid.

Het zou zeer welkom zijn als de Nederlandse regering als Europees voorzitter alles op alles zou zetten om die zak brood en dat blik melk in de belegerde steden te krijgen. Wat zou dat een krachtig signaal zijn aan al die Syrische burgers die zich aan hun lot overgelaten voelen. Het kan een eerste begin van vertrouwen wekken dat de internationale gemeenschap in Genève vrede kan stichten voor een volk in pijn.